Midden het verloederde Laken is een plein, het Poesjkinplein. Het heet nog niet zo, maar dat kan nog komen. Daar staat sinds 1999, 200 jaar na zijn geboorte, een monumentaal standbeeld van Ruslands grootste dichter en politieke rebel, Alexander Poesjkin. Soms zit het onder de graffiti en de duiven, besmeurd zoals Poesjkin tijdens zijn leven werd besmeurd.

Hij was een geniaal schrijver, geliefd door het volk, maar gehaat door de aristocratie. Herhaaldelijk werd hij verbannen en uiteindelijk onder toezicht geplaatst in een mineur baantje aan het hof van de tsaar. Mooie vrouwen had hij gekend en verleid en toen hij de knappe Natalia trouwde, was het de beurt aan de tsaar en co om jaloers te zijn. Poesjkin werd opgezweept, geprovoceerd en wou zijn eer redden in een duel. Hij verloor. Hij was 38.

Wat blijkt nu? De enige nog levende mannelijke afstammeling van de poëet woont in Brussel, eveneens Alexandre. Maar Poesjkin op zijn Frans: Pouchkine. Zijn echtgenote, Maria, is ook een Pouchkina. Samen hebben ze de Stichting Alexandre Pouchkine opgericht en ze zijn verrukt over de aandacht die we aan de dichter wijden.

Hoe komen jullie in Brussel terecht?

Alexandre: 'Onze overgrootouders vluchtten weg uit het revolutionaire Moskou en kwamen via Jalta en Istanboel in het westen terecht. Mijn grootvader schreef toen naar de Belgische kardinaal Mercier met de mededeling: ik ben een kleinzoon van de grote poëet, is er geen plaats voor mij in België. En hij mocht komen. We werden hier opgevangen als staatslozen. De Pouchkine-tak van mijn vrouw trok naar Frankrijk en is daar nog steeds. Wij zijn in het Frans opgevoed, zelfs mijn vader die les volgde in Brugge, aan het college St André, werd in het Frans grootgebracht.'

Bent u opgevoed met onaantastbare trots over uw beroemde voorvader?

Maria: 'Neen, we zijn niet gebrainwasht. Mijn moeder las poëzie voor van Poesjkin en ook uit zijn verhalen voor kinderen. Maar ik hield ook van Gogol.'
Alexandre: 'Er werd ons wel verteld: Poesjkin was een groot Russisch schrijver. Maar weet je, we hadden op dat ogenblik niet de minste hoop ooit naar Rusland te kunnen terugkeren. En hier kende niemand Poesjkin. Het was precies een privé aangelegenheid. Wij leerden hem wel kennen in het Russisch, want we zijn thuis ook in het Russisch opgevoed tot we een jaar of 6 waren.'

Was het niet moeilijk om zijn kritiek op het tsarisme te slikken, terwijl jullie daarna alles zijn kwijtgespeeld en op de vlucht zijn gegaan?

Maria: 'Neen, want zijn kritiek op de tsaar was vooruitstrevend. Hij vond dat alle macht niet in handen van één persoon mocht geconcentreerd zijn. Hij predikte geen geweld, hij was liberaal. Vrijheid, dat was zijn credo. Hij had ook veel sympatie voor de decemberopstand van 1825 en zei later vlakaf tegen de tsaar dat hij eraan zou deelgenomen hebben als hij niet verbannen was op dat ogenblik. Eigenlijk had hij een afkeer van alle onrecht, hij wou gerechtigheid.'
Alexandre: 'Daarom hield het Russische volk van hem, en nog steeds. Hij was een dichter van het volk. Qua thema's, maar ook qua stijl. Hij heeft de Russische litteratuur hervormd, ze toegankelijk gemaakt voor de massa.'

Hij was ook een vurig temperament. Verschillende vrouwen lieten hem niet onberoerd. Hij heeft er prachtige gedichten en verzenromans overgeschreven. Maar ook: de liefde met haar realistische facetten.

Alexandre: 'Zuiders bloed nietwaar? Poesjkins moeder was een afstammelinge van een Ethiopische prins, Ibrahim Hannibal, die als slaaf verkocht werd in Turkije en er door de Russische ambassadeur uitgepikt werd om cadeau te doen aan Peter de Grote.'
Maria: 'Dat was een verlichte tsaar die wou bewijzen dat de huidskleur niets te maken heeft met intelligentie. Hannibal heeft het zeer ver geschopt en mocht zelfs aan de Sorbonne studeren.'

Dat temperament zou Poesjkin zijn leven kosten.

Alexandre: 'Poesjkin hinderde de aristrocratie, hoewel hij er zelf deel van uitmaakte. De vrouwenkwesties waren daaraan ondergeschikt. Maar men vernederde hem, provoceerde hem. Hij was getrouwd met de erg jonge en bloedmooie Natalia. De tsaar wou haar op zijn bals en plaatste Poesjkin onder zijn persoonlijk toezicht met een ondermaats baantje. De man was moegetergd en zat tot over zijn over in de schulden. Dan begon de Nederlandse ambassadeur met zijn biseksuele vriend een lastercampagne tegen de schrijver. In een anonieme brief benoemden ze hem tot 'Grootmeester in de Orde van de Hoorndragers'. Om zijn eer te redden, daagde Poesjkin hen uit tot een duel.'
'De politie van de tsaar vergiste zich zogezegd van weg om het duel te verhinderen. Poesjkin overleed aan zijn verwondingen.'

Een jaar voordien had hij nochtans zelf geschreven:

'Laat lof of laster niet je evenwicht verstoren,
En ga geen twist met dwazen aan.'

GEMEENSCHAPSCENTRUM NEKKERSDAL
Gemeenschapscentrum van de Vlaamse Gemeenschapscommissie in Laken, deelgemeente van Stad Brussel
E. Bockstaellaan 107, 1020 Laken (Brussel) | 02/421.80.60 | info@nekkersdal.be